Đề thi cuối kì 2 Ngữ Văn 8 Chân trời sáng tạo cấu trúc mới – Đề 10 (có đáp án)

Thể thơ: thất ngôn bát cú Đường luật.

“ấy mới hời” ám chỉ rằng chức danh tiến sĩ của những người này giá trị hời hợt, chẳng đáng bao nhiêu, mỉa mai sự giả dối, hão huyền của học vị đó.

Nhan đề Tiến sĩ giấy:

- Nhan đề “Tiến sĩ giấy” tạo mâu thuẫn giữa danh tiếng sang trọng (Tiến sĩ) và giá trị hão, rỗng tuếch (giấy).

- Nhấn mạnh chủ đề bài thơ: phê phán những người chạy theo hình thức, chức danh, học vị giả mà không có thực lực.

- Thể hiện giọng điệu trào phúng, châm biếm đặc trưng của Nguyễn Khuyến.

- Châm biếm, mỉa mai: Nguyễn Khuyến nhấn mạnh sự hão huyền, giả tạo của chức danh tiến sĩ chỉ dựa vào giấy tờ.

- Sắc thái hài hước, tinh tế: Ngôn từ đời thường, gần gũi nhưng sắc bén, khiến người đọc vừa thấy buồn cười vừa nhận ra sự phi lý.

- Nổi bật tính trào phúng: Mâu thuẫn giữa vẻ ngoài sang trọng (“xiêm áo”) và giá trị rỗng tuếch, làm nổi bật sự giả dối, hão huyền của “tiến sĩ giấy”.

Từ ý thơ trên, em rút ra cho mình bài học thiết thực:

- Bài thơ đã mang đến cho người đọc những suy nghĩ sâu sắc về cái danh và cái thực, về thái độ cần có của người có học trong thời cuộc.

- Sống ở trên đời không nên coi trọng hư danh. Điều quan trọng là làm được gì có ích cho đời chứ không nên theo đuổi hư danh hão huyền.

- Người có học phải ý thức được vị trí và trách nhiệm của mình trước cuộc đời. Phải sống sao để không trở thành kẻ vô tích sự với cuộc sống.

* Yêu cầu về hình thức, kĩ năng: Đảm bảo đoạn văn nghị luận có bố cục mạch lạc, sử dụng linh hoạt các kiểu câu và có sự liên kết chặt chẽ giữa các câu, các ý trong đoạn văn. Có cách diễn đạt trong sáng độc đáo, thể hiện những suy nghĩ, kiến giải mới mẻ về vấn đề nghị luận.

Yêu cầu về kiến thức: 

Học sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần giới thiệu được vấn đề cần bàn luận, nêu rõ lí do và quan điểm của bản thân, hệ thống luận điểm chặt chẽ, lập luận thuyết phục, sử dụng dẫn chứng thuyết phục.

Sau đây là một hướng gợi ý: 

- Giải thích:

+ Lối sống có ích là sống chân thực, dựa vào năng lực và đạo đức của bản thân, không chạy theo hình thức, danh lợi hão.

+ Người sống có ích đóng góp tích cực cho bản thân, gia đình và xã hội.

- Biểu hiện:

+ Học hành, làm việc chăm chỉ, rèn luyện tài năng thật.

+ Không chạy theo chức danh, học vị giả, hình thức bề ngoài.

+ Giúp đỡ người khác, tham gia việc thiện.

- Vai trò/lợi ích:

+ Lối sống có ích giúp con người phát triển thực lực, đạo đức, được mọi người tôn trọng.

+ Xây dựng xã hội văn minh, công bằng, không chạy theo danh lợi hão.

- Liên hệ bản thân: Nhắc nhở bản thân cần sống chân thực, rèn luyện năng lực, làm việc có ích cho cộng đồng.

Có sự sáng tạo trong cách viết

a. Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận

- Học sinh biết tạo lập một bài văn nghị luận đảm bảo đủ cấu trúc 3 phần: Mở bài, Thân bài, Kết bài. 

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận

Phân tích bài thơ Tiến sĩ giấy.

c. Triển khai vấn đề nghị luận

- Chia vấn đề nghị luận thành các luận điểm, luận cứ phù hợp, có sức thuyết phục; sử dụng tốt các thao tác lập luận; biết kết hợp giữa nêu lí lẽ và đưa dẫn chứng.

- HS có thể triển khai theo những cách khác nhau, nhưng cần đảm bảo các ý cơ bản sau:

* Mở bài:

- Giới thiệu tác giả: Nguyễn Khuyến – nhà thơ hiện thực trào phúng cuối thế kỉ XIX – đầu XX.

- Giới thiệu bài thơ Tiến sĩ giấy: phê phán hiện tượng học vị giả, chạy theo hình thức; sử dụng giọng điệu trào phúng tinh tế, nhẹ nhàng.

- Nhấn mạnh giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm.

* Thân bài:

- Nội dung:

+ Đề:

• Hai câu đầu: “Cũng cờ, cũng biển, cũng cân đai, / Cũng gọi ông nghè có kém ai.”

• Điệp từ “cũng” làm nổi bật vẻ rình rang, nhưng lại gợi tính giả tạo, khoe khoang.

+ Thực:

• Hai câu tiếp: “Mảnh giấy làm nên thân giáp bảng, / Nét son điểm rõ mặt văn khôi.”

• Sử dụng phép đối, đối lập giữa vẻ bề ngoài sang trọng và giá trị hão; mảnh giấy, nét son tượng trưng cho sự hão huyền, danh lợi giả tạo.

+ Luận:

• Hai câu: “Tấm thân xiêm áo sao mà nhẹ, / Cái giá khoa danh ấy mới hời!”

• Sử dụng tính từ “nhẹ”, “hời” để châm biếm tiến sĩ giấy; khẳng định chức danh hão, giá trị rỗng tuếch.

+ Kết:

• Hai câu cuối: “Ghế trẻo, lọng xanh ngồi bảnh choẹ, / Tưởng rằng đồ thật hoá đồ chơi.”

• Vạch trần bộ mặt giả tạo của các tiến sĩ; nhấn mạnh sự trào phúng thâm thúy, thể hiện thái độ phê phán của tác giả.

- Nghệ thuật:

+ Thể thơ: Thất ngôn bát cú, đi theo cấu tứ Đề – Thực – Luận – Kết.

+ Thủ pháp trào phúng:

• Châm biếm, mỉa mai

• Phóng đại: cờ, biển, cân đai, xiêm áo…

• Đối lập: bề ngoài rực rỡ vs giá trị rỗng tuếch.

+ Hình ảnh cụ thể, đời thường.

+ Hoán dụ, ẩn dụ: mảnh giấy, nét son tượng trưng cho sự hão huyền.

- Thái độ của tác giả:

+ Trào phúng, tinh tế, nhẹ nhàng nhưng sâu sắc.

+ Phê phán thói chạy theo hình thức, danh lợi hão.

+ Biểu hiện sự giễu nhại các tiến sĩ giả tạo, nhưng đồng thời ngậm ngùi cho triều đại mục rỗng.

* Kết bài:

- Khẳng định giá trị nội dung: phê phán hiện tượng học vị giả, nhấn mạnh giá trị thực lực và đạo đức.

- Khẳng định giá trị nghệ thuật: giọng điệu trào phúng nhẹ nhàng, bút pháp tinh tế, hình ảnh sinh động.

- Liên hệ bản thân: cần sống chân thực, rèn luyện năng lực, sống có ích cho xã hội.

d. Chính tả, ngữ pháp

Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp Tiếng Việt

e. Sáng tạo

- Bài viết có luận điểm rõ ràng, lập luận thuyết phục, diễn đạt trong sáng, bài viết thể hiện được sự sáng tạo, độc đáo riêng.           

- Chữ viết sạch đẹp, rõ ràng, văn phong lưu loát; không mắc lỗi chính tả, lỗi dùng từ, đặt câu.