Đề kiểm tra giữa kì 1 Văn 10 Chân trời sáng tạo cấu trúc mới – Đề 18 (có đáp án)

Thể thơ: thất ngôn bát cú Đường luật

Các chữ có tác dụng hiệp vần trong văn bản: chòe, quê, mê, te, khoe.

Tác dụng của tác từ láy tượng thanh được sử dụng trong văn bản:

- Các từ láy tượng thanh: quang quác quác, tẻ tè te.

- Tác dụng:

+ Mô phỏng âm thanh của các loài vật

+ Là tiếng gọi của thời gian, của quê hương, cũng là sự giục giã của lòng người, khiến người xa quê muốn từ bỏ chốn quan trường để quay về quê cũ.

Tâm sự của nhân vật trữ tình:

- Nỗi nhớ mong quê hương tha thiết.

- Nỗi phân vân, lòng mong mỏi muốn rời xa chốn quan trường xô bồ, thị phi để trở về với quê hương, với thiên nhiên yên bình nhằm “lánh đục tìm trong”.

Suy nghĩ về vai trò của quê hương đối với mỗi con người:

- Quê hương là nơi ta sinh ra, là nơi gắn liền với những năm tháng ấu thơ tươi đẹp, nơi bồi dưỡng tâm hồn và nhân cách của ta trong những thời khắc đầu đời.

- Quê hương là nơi có gia đình, có hàng xóm láng giềng, có hơi ấm của sự chở che, tình yêu thương.

- Quê hương là bến đỗ của con người sau những giông bão của cuộc đời.

* Yêu cầu về hình thức, kĩ năng: Đảm bảo đoạn văn nghị luận có bố cục mạch lạc, sử dụng linh hoạt các kiểu câu và có sự liên kết chặt chẽ giữa các câu, các ý trong đoạn văn. Có cách diễn đạt trong sáng độc đáo, thể hiện những suy nghĩ, kiến giải mới mẻ về vấn đề nghị luận.

Yêu cầu về kiến thức: 

Học sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần giới thiệu được vấn đề cần bàn luận, nêu rõ lí do và quan điểm của bản thân, hệ thống luận điểm chặt chẽ, lập luận thuyết phục, sử dụng dẫn chứng thuyết phục.

Sau đây là một hướng gợi ý: 

- Sáng tạo là khả năng nghĩ ra cái mới, cách làm mới, mang lại hiệu quả.

- Tuổi trẻ là giai đoạn tràn đầy năng lượng, dám nghĩ dám làm, dễ tiếp thu cái mới → thuận lợi để phát huy sáng tạo.

- Sáng tạo giúp giải quyết vấn đề nhanh nhạy, đóng góp vào sự phát triển xã hội.

- Người trẻ sáng tạo trong học tập, nghiên cứu, khởi nghiệp, ứng dụng công nghệ…

- Cần rèn luyện tư duy độc lập, tinh thần học hỏi và không ngại thử thách để nuôi dưỡng sáng tạo.

- Sáng tạo là yếu tố quan trọng để người trẻ khẳng định mình và làm chủ tương lai.

a. Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận

-Học sinh biết tạo lập một bài văn nghị luận đảm bảo đủ cấu trúc 3 phần: Mở bài, Thân bài, Kết bài. 

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận

Phân tích, đánh giá nội dung, nghệ thuật của bài thơ Về hay ở của Nguyễn Khuyến ở phần đọc hiểu.

c Triển khai vấn đề nghị luận

- Chia vấn đề nghị luận thành các luận điểm, luận cứ phù hợp, có sức thuyết phục; sử dụng tốt các thao tác lập luận; biết kết hợp giữa nêu lí lẽ và đưa dẫn chứng.

- HS có thể triển khai theo những cách khác nhau, nhưng cần đảm bảo các ý cơ bản sau:

1. Mở bài

- Giới thiệu Nguyễn Khuyến – nhà thơ Nho học nổi tiếng cuối thế kỉ XIX, tiêu biểu cho phẩm chất thanh cao, yêu nước, trọng đạo lý.

- Giới thiệu bài thơ “Về hay ở”: thể hiện tâm trạng giằng co giữa danh lợi và cuộc sống ẩn dật sau khi cáo quan.

2. Thân bài

- Khung cảnh thiên nhiên gợi cảm xúc

+ Âm thanh quen thuộc của làng quê: chích choè, chim quyên, tiếng gà.

+ Hình ảnh giàu tính tượng thanh: “quang quác quác”, “tẻ tè te” → gợi không khí mùa hè rộn ràng, sống động.

+ Thiên nhiên gợi “lòng quê” sâu nặng, thôi thúc sự trở về.

- Tâm trạng giằng xé giữa "về" và "ở"

+ Câu hỏi “Về hay ở? Ở hay là về?” (ở phần trước bài thơ) và ở đây tiếp tục lặp lại qua:

→ “Lại còn giục giã về hay ở?” → thể hiện sự trăn trở, dằn vặt nội tâm.

+ “Đôi gót phong trần vẫn khoẻ khoe”:

→ người từng trải, đi nhiều, chịu đựng nhiều, nhưng vẫn còn đủ sức để lựa chọn và hành động dứt khoát.

- Thái độ sống thanh cao, dứt khoát

+ Không bị mê hoặc bởi “hoa nguyệt”, “đắm mê” → thể hiện thái độ vượt lên cám dỗ vật chất, danh lợi.

+ “Nước non có tớ càng vui vẻ” → thể hiện lối sống hoà mình với thiên nhiên, yên ổn giữa lòng quê.

+ Quyết định về quê là lựa chọn sống theo đạo lý, giữ khí tiết trong thời buổi suy vong.

- Nghệ thuật

+ Thể thơ lục bát, giọng điệu thân tình, tự nhiên.

+ Ngôn ngữ giản dị, mang chất khẩu ngữ, giàu hình ảnh dân gian.

+ Thủ pháp đối lập, ẩn dụ, và nghệ thuật tự đối thoại tạo chiều sâu cho tâm trạng.

3. Kết bài

- Bài thơ thể hiện nhân cách cao đẹp của Nguyễn Khuyến: trọng nghĩa, yêu nước, giữ trọn khí tiết giữa thời loạn.

- Qua đó, ông gửi gắm thái độ sống tỉnh táo, thanh thản, gắn bó với quê hương, xa lánh danh lợi.

- Bài thơ để lại bài học nhân sinh sâu sắc cho người đời sau: biết chọn lối sống phù hợp với phẩm giá và hoàn cảnh lịch sử.

d. Chính tả, ngữ pháp

Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp Tiếng Việt

e. Sáng tạo

- Bài viết có luận điểm rõ ràng, lập luận thuyết phục, diễn đạt trong sáng, bài viết thể hiện được sự sáng tạo, độc đáo riêng.           

-Chữ viết sạch đẹp, rõ ràng, văn phong lưu loát; không mắc lỗi chính tả, lỗi dùng từ, đặt câu.